ذريّه اوست . بقولى مراد ابراهيم و فرزندش اسماعيل عليهما السّلام است . در الميزان فرموده : ميان قسم و مقسم عليه نوعى تناسب لازم است و لذا مراد از * ( « وَوالِدٍ وَما وَلَدَ » ) * كسى است كه ميان او و بلد مقسوم عليه نسبتى است و آن منطبق است بر ابراهيم و فرزندش اسماعيل عليهما السّلام و آن دو سبب اصلى بناء مكَّه و بانيان بيت الحراماند . . . و ابراهيم عليه السّلام همان است كه از خدا خواست مكَّه را بلد امن قرار دهد . * ( وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً ) * ابراهيم : 35 . و تنكير والد دلالت بر تعظيم دارد و آمدن « ما ولد » در جاى « من ولد » دالّ بر شگفتى امر اوست از جهت مدح مثل * ( وَالله أَعْلَمُ بِما وَضَعَتْ ) * آل عمران : 36 . ( تمام شد ) . پس در اين آيات قسم ياد شده بديار مكَّه كه با سكونت حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله بر شرافتش افزوده شد و نيز قسم ياد شده بابراهيم و فرزندش كه بانيان كعبه‌اند . ولى : ( بر وزن فلس ) نزديكى و قرب . چنان كه در صحاح و مصباح و قاموس گفته است گويند : « تباعدنا بعد ولى » پس از نزديكى دور شديم . راغب ميگويد : ولاء و توالى آنست كه دو چيز چنان باشند كه ميانشان چيز ديگرى نباشد و بطور استعاره به نزديكى ولاء و توالى گويند خواه در مكان باشد يا صداقت يا نصرت يا اعتقاد . * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ . . . ) * توبه : 123 . اى اهل ايمان با كفاريكه در ديار بشما نزديكاند بجنگيد . ظهور آيه آنست كه مسلمانان بايد اوّل بجهاد كفّار نزديك بشتابند بعد بجهاد كفّار ديگر بروند و آن در صورت عملى بودن سبب گسترش و عالمگير بودن اسلام است . تولية : اگر با « عن » باشد بمعنى اعراض و اگر با « الى » باشد بمعنى رو كردن و اگر با دو حرف مذكور متعدّى بمفعول ثانى باشد بمعنى